il il türkiye

Köse Dağları

Tecer Dağları

Akdağlar

İncebel Dağları

Yama Dağı

Vadi ve Ovalar

Sivas İlinde Vadi oluşumları çok önemlidir. İlin kuzeydoğusu ve batısındaki yüksek kesimden kaynaklanan akarsular, genellikle batı ve güney yörelerinden akmaktadır. Bu hızlı akışlı sular, dar ve derin oluklar açmıştır. Vadiler il alanının batısında yer yer genişleyerek, il tarımında belirleyici rol oynayan alüvyonlu ovalara dönüşmektedir. Sivas’ta vadilerin ikinci önemli rolü de, dağlar ve platolarla kaplı bu alanda belli başlı ulaşım kanallarını oluşturmalarıdır. Yerleşim merkezleri arasındaki kara ve demiryolu ulaşımı, düzenli sıralar oluşturan yüksek ve sarp yapıyı kesintiye uğratan vadi boylarınca sağlanır. Bunlardan en önemlileri şunlardır;

Şarkışla-Gemerek Ovası

Yıldızeli (Bedehdun) Ovası

Suşehri Ovası

Tohma Vadisi

Çaltı Suyu Vadisi

Kelkit Vadisi

Kızılırmak Vadisi

İklim

Sivas İlinin büyük bir kesimi yazları sıcak ve kurak, kışları soguk ve karlı geçen karasal İç Anadolu ikliminin etkisinde kalmaktadır. Fakat kuzeyde Karadeniz, doğuda Doğu Anadolu yüksek bölge ikliminin etkileri bulunmaktadır.

Bitki Örtüsü ve Doğal Yaşam

İklim ve yer şekilleri özellikleri bakımından Sivas doğal bir orman alanı olması gerekirken; yüzyıllar boyunca devam eden ormanların tahribatı yüzünden bugün Sivas çevresinde orman alanları fazla geniş bir yer tutmaz. İlin Koyulhisar bölgesi zengin çam ormanı ile kaplıdır. Şerefiye yöresi Koyulhisar çevresi kadar olmamakla birlikte önemli bir orman bölgesidir. Şarkışla-Yıldızeli sınırları içerisinde bulunan Ak Dağlar İç Anadolu Bölgesi’nin en önemli orman bölgesidir. İlin geniş toprakları arasında fazla geniş bir yer tutmayan bu orman alanları dışında Sivas’ın asıl önemli bitki örtüsü (step) bozkırlardır. İlkbahar ayında yağışlarla canlanan çoğunlukla boyları 20-25 cm’yi geçmeyen yaz aylarında yağış yetersizliği nedeniyle çoğunlukla kuruyup kaybolan bozkır bitkileri içinde kısa ömürlü olan çiğdem, navruz (kar çiçeği), gelincik, üvez türünden bitkiler yanında kuraklığa dayanıklı kökleri derine kadar inen keven, sığır kuyruğu, çoban döşeği, sütleğen, dağ yoncası, kekik, yavuşan gibi bitkiler geniş yer tutar. Ancak yakacak sıkıntısı çekilen kimi bölgelerde bu bitkiler yakacak olarak kullanıldığı için hızla azalmaktadır. İlde ormanların azalmasından doğan yakacak odun ve kereste ihtiyacının karşılanması için kavakçılığa büyük önem verilmiştir. Özellikle Şarkışla, Zara, Divriği, Gemerek ve Yıldızeli’nde akarsu boyları söğüt ve kavak ormanı haline getirilmiştir.

Sivas İli, Coğrafi konumu itibariyle yabanil hayvan bakamından çok zengindir. İlin Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz iklimleri arasında bir geçit yeri oluşu, il topraklarının engebeli ve sarp olması yabanil yaşamı çeşitlendirir.

Divriği İlçesi ile bu ilçeye bağlı Danişment ve Sincan Bucaklarında; Zara ilçesi ile bu ilçeye bağlı Beypınar ve Bolucan bucaklarında , Yıldızeli ilçesinde, Suşehri ilçesi ile bu ilçeye bağlı Gökçekent bucağı’nda bol miktarda keklik ve tavşan bulunmaktadır.

Merkez ilçe, Ulaş, Kangal, Hafik ilçeleri ile Çukurbelen köyü çevresinde bol miktarda kanatlı av hayvanlarından; şahin, bıldırcın bulunmaktadır. Hafik, Çukurbelen, Merkez ilçe, Seyfebeli yörelerinde sazlık ve bataklıklarda yaban ördeği, ildeki tüm göllerin çevresinde yaban kazları yaşamaktadır. Tödürge Gölü’ndeki iki küçük adacıkta turnalar yaşamaktadır.

Sivas’taki bütün akarsular ile Tödürge, Hafik, Lota ve Gürün Gökpınar Gölleri de bolca balık avlanan tatlı sulardır. İlin iğne yapraklı ormanlarının yayıldığı Koyulhisar, Yıldızeli, Akdağlar, Zara ve Şerefiye yörelerinde bol miktarda yaban domuzu, tilki ve ayıya rastlanır.

Sosyal yapı

Nüfus Sivas Genel nüfusu 638,464 - Sivas il merkezi nüfusu 335.002 dir. - Şehrimizde 62 mahalle mevcuttur. Sivas 16 ilçesi ve 1245 köyü ile önemli bir idari yapıya sahiptir.

Eğitim-Öğrenim Fakülte 3 Enstitü ve il ve ilçelerde 15 Meslek Yüksek okulu ile dev bir eğitim yuvası olan Cumhuriyet Üniversitesi , 18.000 öğrenci kapasite ile Sivas'ın Parlayan yıldızıdır.

Sivas Merkezinde 160 İlköğretim , 22 Lise ve dengi okul. Sivas Genelinde 702 İlköğretim , 70 Lise ve dengi okul . bulunmaktadır.

İlçeleri

Yıldızeli

Şarkışla

Divriği

Suşehri

Kangal

Hafik

Koyulhisar

Akıncılar

Gölova

İmranlı

Zara

Altınyayla

Doğanşar

Gemerek

Gürün

Ulaş

Tarihçe

Sivas'ın bugünkü sınırları içerisinde yer alan Hafik Gölü, Pılır Höyüğü, Zara Tödürge Gölü kıyısındaki Tepecik Höyüğü ile Kangal İlçesi Çukurtarla ve Kavak Nahiyesi Höyük değirmeninde Prehistorik buluntular elde edilmiştir. Yıldızeli Argaz Höyük ve çevresinde Kalkolitik çağ (maden taş devri M.Ö.5000-3500) ile Tunç devri (M.Ö.3000-1500) buluntuları elde edilmiştir.

Sivas'ın yazılı tarihi M.Ö.2000 yılı başlarında Hititlerle başlamakta olup, merkez Tatlıcak Köyü ile Uzuntepe köylerinde bulunan höyük ve Gürün Şuğul Vadisindeki Hititçe yazılar başlıca Hitit yerleşim alanlarıdır. Balkanlar üzerinden Anadolu'ya gelen Friglerin Hititleri ortadan kaldırmaları sonucu Sivas'ta Frig yerleşimi Hitit yerleşim alanlarının üst katlarında görülmektedir. Lidyalılar zamanındaki meşhur Kral Yolu da Sivas'tan geçmektedir.

Anadolu'daki Pers egemenliğinden sonra kurulan şehir devletlerinin zamanla Roma İmparatorluğuna bağlandığı, önemli yol kavşağı üzerinde bulunan şimdiki şehir merkezinin iskan edildiği ve Sebasteia adını aldığı bilinmektedir. Bu ad, rivayete göre Pontus Kralı Polemonos'un karısı Pitodoris'ce verilmiş ve Roma İmparatoru Augustus'a ithaf edilmiştir.

Roma İmparatorluğu hakimiyetine giren şehir, 395'te Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğuna ayrılan topraklar içerisinde kaldı.1059'da Anadolu'ya giren Türkmen güçleri ve 1064'te Alparslan'ın önünden kaçan Selçuklu şehzadesi Elbasan Sivas yöresinde kısa süre hakimiyet sağlamışsa da, bölgenin Türk egemenliğine girmesi 1071 Malazgirt Zaferinden sonra gerçekleşti. Kısa bir süre Selçuklu hakimiyetinde kalan Sivas'ta 1075'te Danişmend Beyliği kuruldu. Danişmend Beyliğinin taht kavgaları ile zayıf düşmesinden sonra Anadolu Selçuklularını yeniden birleştiren I.Mesud, 1152'de Sivas'ı ele geçirdi.

Bizanslıların da karıştığı taht ve egemenlik kavgaları sırasında Anadolu Selçukluları ile Danişmendliler arasında sürekli el değiştiren Sivas, 1175'te II.Kılıçarslan tarafından kesin olarak Selçuklulara bağlandı. Daha sonra İzzeddin Keykavus Sivas'ı başkent yapmış, uzun müddet Sivas'ta kalarak günden güne genişleyen Sivas Şehri mamur edilmiş ve 1217 yılında Şifaiye Medresesini yaptırmıştır. İlim adamlarını Sivas'ta toplayarak şehri büyük bir ilim merkezi haline getirmiştir. İzzeddin Keykavus'un türbesi, yaptırdığı medrese içinde bulunmaktadır.

1220 Yılında İzzeddin Keykavus ölünce yerine I. Alaeddin Keykubat hükümdar oldu. Bu dönem Anadolu Selçuklularının en parlak dönemi oldu. Moğol istilasını dikkatle izleyen ve önlemler almaya çalışan sultan 1224'de Sivas'ı surlarla çevirerek korunaklı duruma getirdi. Yerine geçen II.Gıyasettin Keyhüsrev'in kötü yönetimi sırasında sıkıntı çeken halk, 1240 yıllarında ayaklanarak Sivas'ı yağmaladı. Selçuklu askerlerinin sivilleri sindirmek için seferber olduğunu gören Moğollar Anadolu'yu ele geçirmek üzere harekete geçtiler. Gıyasettin Keyhüsrev'i 1243'te Kösedağı Savaşında yenilgiye uğratan Moğol güçleri, Sivas'ı işgal ettiler. Moğollara bağımlı duruma gelen Selçukluları, bir süre de Moğollar tarafından kurulan İlhanlı devleti ile idare etti. Sivas ili bu dönemlerde büyük bir gelişme göstererek önemli bir ticaret ve bilim kenti olmuştur.

Anadolu'da yarım asır kadar devam eden İlhanlılar devrinde Vali Demirtaş Sivas'a yerleşmiş ve istiklalini ilan ederek Sivas'ta uzun yıllar saltanatını sürdürmüştür. Demirtaş'tan sonraki Sivas Valisi sırayla, Alaeddin Eratna oğlu Gıyasettin Mehmet, Alaeddin Ali ve oğlu Mehmet Bey'dir.

Ali Bey'in ölümünden sonra yerine geçen yedi yaşındaki Mehmet Bey'i Kadı Burhaneddin saltanatından uzaklaştırarak Sivas'ta kendi adıyla anılan devletini kurmuştur. Sivas'ı onarmak için de birçok çabalar göstererek surların etrafında hendekler kazdırılmış, kaleleri tamir ettirilmiştir. Akkoyunlu aşireti reisi Kara Osman'la yaptığı muharebe sonunda katledilmiş yerine oğlu Alaeddin geçmiştir. Bu sırada Timurlenk Anadolu'ya akınları başlamıştır. Osmanlı padişahı Yıldırım Beyazıt Amasya'yı almış Sivas'a yaklaşmıştır. Güneyde Karamanlıların baskısına dayanamayan Alaeddin, şehri Osmanlılara teslim etmiştir. Bir davetle Sivas'ı teslim alan Yıldırım Beyazıt, şehri vali olarak tayin ettiği en büyük Şehzadesi Emir Süleyman'a vermiştir. Sivas Osmanlıların eline geçtikten bir yıl sonra 1400 yılında Timur'un istilasına uğramış, bir süre sonra tekrar Osmanlı hakimiyetine geçmiştir.

Sivas Osmanlı İmparatorluğu döneminde eyalet merkezi haline getirilerek Amasya, Çorum, Tokat kısmi olarak Malatya ve Kayseri illeri Sivas'a bağlı birer sancak olmuştur. Evliya çelebi Seyahatnamesi'nde belirtildiği gibi Sivas zamanının en önemli eyaletlerinden biridir (40 ilkokul, 1000 dükkan, 18 han, 40 kadar çeşmesi olduğundan bahsedilir).

Sivas'a birçok vali atanmış, bunlar içinde belki de ismi hiç unutulmayacak olan Halil Rıfat Paşa'nın yaptırdığı yollar, köprüler, hanlar ve konaklar halen Sivas 'ta yaşayanların hizmetindedir.

Sivas üzerinde Tarih içinde süre gelmiş yönetimler;

Danişmentliler Dönemi Sivas

Selçuklular Dönemi Sivas

Osmanlı Devrinde Sivas

Önemli şahsiyetler

Ahi Emir Ahmed (1244)

Ebu Abdullah Ali Bin Mehmed Es-Sivasi (..... – 1302)

Kadı Ahmed Burhaneddin (1329 – 1384)

Sıvaslı İbrahim Efendi

Ahmed Bin Abdullah Es-Sivasi (..... – 1384)

Ahmed Bin Mahmud Es-Sivasi (.... – 1387)

Kemaleddin İbn-i Hümam Es-Sivasi (1374-1445)

Şehabüddin Ahmed Es Sivasi (.... –H.860)

Hüsrev Bin Mehmed Es-Sivasi (....-1470)

İbrahim Bin Hasan Es-Sivasi Et-Tennuri (....-1471)

Molla (Mehmed) Hüsrev (....-1480)

Sivaslı Hasan Paşa (...-1566)

Muharrem Es-Sivasi (....-1584)

Behram Paşa (16.YY.)

Feyzullah Bin Şemseddin Ahmed Es-Sivasi (...-1616)

İsmail Bin Sinan Es-Sivasi (....-1632)

Abdülmecid Bin Muharrem Es-Sivasi (...-1633)

Abdulkerim Bin Abdullah El-Vaiz Es-Sivasi (.... –1633)

Recep Sivasi (....-1640)

Abdülahad Sivasi (....-1645)

Ebus-Sena Şeyh Şemseddin Ahmed Es-Sivasi (...-1650)

Sivaslı Müftüoğlu (....-1748)

Numan Efendi (Sarı Hatipzade) (....-1768)

İvazzade Halil Paşa (....-1804)

Durak Baba (1831-1916)

Mur Ali Baba (....-1885)

Fazlullah Moral (1878-.....)

Nüzhet Efendi (Deli Nüzhet Sivasi) (.... – 1888)

Abdulkadir Bin Kör Ali (....-1894)

Halil Rıfat Paşa (....-1907)

Vali Muammer Bey (1874 - )

İhramcızade İsmail Hakkı Efendi (1880-1969)

Mehmet Samih Fethi (1886 - )

Hayri LÜTFULLAH (1899 – 1930)

Mehmet Şükrü AKKAYA (1894-1971)

Eflatun Cem GÜNEY (1896-1981)

Muzaffer SARISÖZEN (1899-1967)

Ömer ALTUĞ (1905 – 1965)

Vehbi Cem AŞKUN (1909-1979)

İbrahim ARSLANOĞLU (1920-1995)

Prof.Dr. M. Kaya BİLGEGİL (1921 – 1987)

İlhan BAŞGÖZ (1924 - )

Prof. Dr. Sedat Veyis ÖRNEK (1927-1980)

Hasan Hüseyin KORKMAZGİL (1927-1984)

Şemsi (Şemseddin-i) Sivasi (1520 - 1597)

Muhlis Akarsu

Pir Sultan Abdal

Abdulkadir Galâmi (1854 - 1886)

Aşık Veysel (1894 -1973)

Külhaşzade Rahmi (1870 - 1910)

Abdulahad Sivasi (Nuri-i Sivas-i (1594 - 1650)

Kul Himmet Üstadım (XIX.Yüzyıl)

Feryadi (1914 – 1987)

Emsalî (1900 – 1978)

VELİ (? – 1853)

İbrahim ASLANOĞLU (1920 - 1995)

RUHSATİ (1835 - 1911)

MİNHACI (1862 - 1901)

Talibi COŞKUN

Âşık Ali İzzet ÖZKAN

Mesleki

Serdari

Vehbi Cem AŞKUN

Osman Hikmet IŞIK

Reşad Şemseddin SİRER

Seyyid YALÇIN

Mustafa ÇAĞRICI (1950 - .... )

M.Kaya BİLGEGİL

Seyit TÜRK

Deneme

Kemaleddin İbnü'l-Hümam

Zaralı Halil Söyler (İnce Halil ) (1906-1964)

İlgili

Sivasspor

Sivas isminin kökeni

Coğrafi

Konum